Бел грижаси — бу кўпчиликни ташвишга соладиган, баъзан ҳатто ҳаракатланишга ҳам халақит берадиган оғриқли ҳолат. Аммо, кўпчилик бу муаммонинг аслида қандай пайдо бўлиши ҳақида тўлиқ тушунчага эга эмас. Келинг, умуртқа поғонасида «сирпаниш» деб ҳам аталадиган бел грижасининг юзага келиш жараёнини оддий тилда кўриб чиқайлик.
Умуртқа поғонасининг ноёб тузилиши:
Тасаввур қилинг, умуртқа поғонангиз бир-бирининг устига тахланган ғиштлар каби бўлган умуртқалардан иборат. Бу «ғиштлар» орасида эса махсус «юмшоқ ёстиқчалар» — умуртқа дисклар жойлашган. Бу дисклар икки қисмдан иборат:
Пулпоз ядро: Дискнинг марказий қисми бўлиб, желега ўхшаш юмшоқ моддадан ташкил топган. У амортизатор вазифасини бажариб, умуртқаларнинг бир-бирига ишқаланишини олдини олади ва ҳаракатларимизни юмшатади.
Лифли ҳалқа: Пулпоз ядрони ўраб турган қаттиқ, толали қобиқ. У ядрони ўз ўрнида ушлаб туради ва дискнинг шаклини сақлашга ёрдам беради.
Бел грижаси қачон ва қандай пайдо бўлади?
Бел грижаси, асосан, ташқи қаттиқ қобиқ (лифли ҳалқа)да ёриқ ёки тешик пайдо бўлганда юзага келади. Натижада, ички юмшоқ қисм (пулпоз ядро) бу ёриқ орқали ташқарига чиқиб, атрофидаги нерв толалари ва умуртқа каналига босим ўтказа бошлайди. Худди тиш пастаси ўрамидаги тешикдан пастанинг чиқиб кетишига ўхшаш жараённи тасаввур қилиш мумкин.
Бел грижасининг асосий сабаблари:
Ёшга боғлиқ ўзгаришлар: Ёш ўтиши билан умуртқа дискларидаги сув миқдори камаяди, улар эластиклигини йўқотади ва қуруқроқ бўлиб қолади. Бу эса уларни шикастланишга, ёрилишга мойил қилади.
Механик зўриқиш ва травмалар: Тўсатдан оғир юк кўтариш, нотўғри ҳаракат қилиш, йиқилиш ёки спорт жароҳатлари дискнинг ташқи қобиғига зарар етказиши мумкин. Айниқса, бел мускуллари етарли даражада ривожланмаган бўлса, бу хавф ортади.
Такрорий ҳаракатлар ва нотўғри позициялар: Кун давомида такрорланувчи эгилишлар, бурилишлар ёки узоқ вақт давомида нотўғри ўтириш умуртқа дискларига доимий босим ўтказади ва уларнинг заифлашишига олиб келади.
Ортиқча вазн: Тананинг ортиқча вазни бел умуртқаларига қўшимча юк туширади, бу эса дисклар учун зарарли бўлиши мумкин.
Генетик омил: Баъзи одамларда умуртқа дискларининг тузилиши туғма заиф бўлиши мумкин, бу уларни бел грижасига кўпроқ мойил қилади.
Босимнинг оқибатлари:
Пулпоз ядро ташқарига чиқиб, нервга босим ўтказганда, бу оғриқ, уюшиш, санчиш ҳисси ва ҳатто оёқларда кучсизлик каби турли хил белгиларга олиб келиши мумкин. Оғриқнинг жойлашуви ва интенсивлиги сиқилган нервнинг жойлашуви ва даражасига боғлиқ бўлади.
Хулоса:
Бел грижаси — бу умуртқа дискларининг эскириши, механик зўриқиш, травмалар ёки бошқа омиллар натижасида юзага келадиган кенг тарқалган муаммо. Умуртқа поғонасининг тузилишини тушуниш ва унга ғамхўрлик қилиш орқали ушбу касалликнинг олдини олиш ёки унинг оқибатларини камайтириш мумкин. Агар сизда бел оғриғи ёки бошқа нохуш симптомлар бўлса, албатта шифокор билан маслаҳатлашинг.
